home
 

Sibillen

Enkele van Bensons composities hebben groot succes gekend en zijn dan ook meerdere keren door hem herhaald. Zo heeft hij veel voorstellingen van sibillen (vrouwelijke profeten), Maria Magdalena, Lucretia en Judith gemaakt. Deze vier vrouwenfiguren waren erg populair in het begin van de zestiende eeuw en werden vaak afgebeeld. Benson beeldde deze typen op een geheel eigen wijze uit. Op de eerste twee beeldtypen wordt hier ingegaan.

De sibille heeft Benson veelvuldig - zowel autonoom als opgenomen in een grotere compositie - geschilderd. Een bekend schilderij dat aan Benson wordt toegeschreven en waarin twee sibillen zijn afgebeeld is de Deipara Virgo oftewel De verheerlijking van de Maagd (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen). De gekroonde Maria verschijnt samen met haar zoon tussen de wolken, die door de engelen worden verdreven. Op de voorgrond staan naast de sibillen drie profeten. Zij worden geïdentificeerd aan de hand van de banderollen in hun hand. Van links naar rechts zijn het: De Cumaanse sibille, de profeten Jesaja, Salomo en Balaam en de Perzische sibille.

Ambrosius Benson, Deipara Virgo, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Werkplaats van Ambrosius Benson, Biddende vrouw, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

De complexe iconografie van dit schilderij zinspeelt zowel op de rol van Maria als de Madonna van de Apocalyps, als op die van Koningin van de hemel. Dit thema was vrij populair in de eerste helft van de zestiende eeuw in Brugge en ging waarschijnlijk terug tot een compositie van Hugo van der Goes. Ook de Meester van het Heilige Bloed, Gerard David, Jan Provoost en Simon Bening hebben gelijkende voorstellingen in schilderijen en in miniaturen vervaardigd. De compositie van Benson vertoont vooral veel overeenkomsten met die van Simon Bening.

Vooral de compositie van de Perzische sibille past Benson vaak in andere kunstwerken toe, zoals hij bijvoorbeeld ook in de Biddende vrouw(KMSKA) heeft gedaan. Doordat de kunstenaar van dit schilderij - waarschijnlijk een medewerker van Benson - de houding van de handen heeft veranderd en de banderollen heeft weggelaten, moet de vrouw niet meer geïdentificeerd worden als een sibille. Door het toevoegen van het wapenschildje in de linker bovenhoek wordt gesuggereerd dat dit werk een portret is. De grote overeenkomsten in fysionomie met de perzische sibille in de Deipara Virgo maakt het echter zeer onwaarschijnlijk dat dit een beeltenis van een bestaande vrouw is. 

Ook in Maria met Kind en de heilige Barbara en Catharina (Louvre, Parijs) heeft Benson deze vrouwfiguur uitgebeeld. Dit keer heeft ze de hoedanigheid van de heilige Catharina aangenomen en is ze neergeknield en lezend in een boek afgebeeld. De Lombardische kunstenaar heeft zich voor deze figuur gebaseerd op Gerard Davids Virgo inter Virgines (Musée des Beaux-Arts Rouen).