home
 
Iconografie

Kanunnik Joris van der Paele had een duidelijk doel voor ogen met het altaarstuk. Het schilderij dat de herinnering aan de kanunnik levend moest houden, bevat een complexe iconografie, die uit meerdere lagen bestaat. Allereerst wordt Maria in deze memorietafel vereerd. 

De voorstelling van Maria te midden van heiligen wordt wel de sacra conversazione genoemd, dat letterlijk ‘heilig gesprek’ betekent. Deze Italiaanse term lijkt erop te duiden dat het om een Italiaans beeldmotief gaat, maar in feite is dit schilderij van Van Eyck het vroegst bekende voorbeeld. Voorheen was het gebruikelijk om de heiligen niet op hetzelfde paneel als de maagd, maar op afzonderlijke panelen of op de luiken tegen een gouden achtergrond af te beelden. In dit schilderij heeft Jan van Eyck voor het eerst met deze beeldtraditie gebroken.

Van der Paele is neergeknield voor Maria. Uit het gebedenboek in zijn hand blijkt dat hij tot voor kort in gebed was. De tekst in het boek is niet te ontcijferen, maar mogelijk betreft het een tekst over of een gebed aan Maria. Dit vermoeden wordt versterkt door een citaat op de lijst, afkomstig uit het boek der Wijsheid (7: 29 en 26) dat Maria als koningin van de hemel prijst. De Latijnse tekst luidt als volgt: HEC E SPECIOSIOR SOLE + SVP OEM STELLARV DISPOSICOEM LVCI  PATA IVEITVR POR . CADOR E ENI LVCIS ETERNE . + SPECLM SN MACLA DI MAIESTIS. Dit betekent ‘Deze is glanzender dan de zon en overtreft elke schikking van de sterren. Met het licht vergeleken wordt zij zuiverder bevonden, daar zij de weerschijn is van het eeuwige licht, de vlekkeloze spiegel van Gods majesteit’. Deze tekst komt ook zo voor in de lauden die tijdens Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart uit het Brevarium van de Sint-Donaaskerk werden voorgelezen. Met het gebruik van dit citaat uit het boek der wijsheid wordt op het schilderij bewust verwezen naar de belangrijke rol die Maria als voorspreker in de hemel heeft. Zij is hier dan ook afgebeeld in de hoop dat zij voor kanunnik Van der Paele een plekje in de hemel zal bepleiten. De regel uit het boek der Wijsheid wordt ook letterlijk verbeeldt in het schilderij, doordat Maria in het harnas van Joris wordt gereflecteerd.