home
 




Aanbidding door de Koningen (detail),
Peter Paul Rubens,
KMSKA (1624)



Niet alleen qua afmetingen, het werk meet 447 bij 336 centimeter, maar ook wat de uitwerking van het onderwerp aangaat, mag dit altaarstuk als het meest monumentale van Rubens’ voorstellingen van de Aanbidding beschouwd worden. De enige versie die wat betreft het decorum in de buurt komt van het plechtstatige karakter van het hier besproken werk is deze uit het Madrileense Prado (1609-29).

De bestemming van dit schilderij was dan ook niet van de minste. Het werd besteld door het Antwerpse stadsbestuur ter opluistering van de zogenaamde statenkamer in het stadshuis, waar de onderhandelingen tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden die tot het Twaalfjarige Bestand leidden, dienden plaats te vinden. In dit geval ging het dus niet om een altaarstuk.

Op dit schilderij zien we een ander specifiek motief dat we ook op het altaarstuk kunnen ontdekken: de gecanneleerde, “antieke” zuil. In beide gevallen bevindt deze zich links achteraan in de compositie. Zowel in de Spaanse versie als in de Antwerpse wordt dit architecturale motief gecombineerd met een constructie van houten balken die een stal moet evoceren. Het is een schuur die opgetrokken is in de ruïnes van een antieke architectuur. Andere voorstellingen van de Aanbidding uit het oeuvre van Rubens plaatsen de gebeurtenis enkel in een stal, terwijl een vroeg aan hem toegeschreven werk uit een private collectie zich in een antiquiserende ruïne situeert (1602, M. Jaffé, 1989, nr. 21). Voor de aanwezigheid van deze zuil bestaan er verschillende verklaringen. Sommigen zien hem als een symbool voor de Kerk en het Nieuwe verbond dat met de komst van Christus ontstaat. Mogelijk stond hij ook voor de bouwval van het paleis van koning David wiens koninkrijk ten onderging maar uit wiens geslacht volgens de profeet Jesaja de nieuwe Koning zou geboren worden om het rijk van de Geest te stichten. Jesaja verwijst hiernaar in zijn zevende hoofdstuk:

13 Toen antwoordde Jesaja: ‘Luister, huis van David. Is het niet genoeg de mensen te tergen? Moet u nu ook mijn God tergen? 14 Daarom zal de Heer zelf u een teken geven: de jonge vrouw is zwanger, zij zal spoedig een zoon baren en hem Immanuel noemen.